شرکت کاوشگران نیکان زمین در راستای توسعه فعالیت‌های تخصصی خود در حوزه اکتشاف، پی‌جویی و ارزیابی پتانسیل‌های معدنی، عملیات مطالعات و بررسی‌های اکتشافی محدوده شمال شرق جانجا در شهرستان نیمروز استان سیستان و بلوچستان را اجرا کرده است.
این محدوده با وسعت حدود ۴.۵۰ کیلومتر مربع و در فاصله تقریبی ۵۰ کیلومتری جنوب نهبندان، از نظر زمین‌شناسی دارای تنوع مناسبی از واحدهای رسوبی و ساختارهای نفوذی است. مطالعات انجام‌شده با هدف شناسایی ویژگی‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی، متالوژنی و ژئودینامیک ناحیه، بررسی زون‌های دگرسانی، شناسایی شواهد کانه‌زایی و ارزیابی اولیه ظرفیت معدنی محدوده انجام گرفته است.
در این پروژه، تیم کارشناسی شرکت با بررسی وضعیت زمین‌شناسی، ساختار ها و متالوژنی ناحیه‌ای و بهره‌گیری از پیمایش‌های زمین‌شناسی، بررسی رخنمون‌ها، تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، نمونه‌برداری،آنالیز نمونه‌ها و بررسی نقاط هدف، بخش‌های مختلف محدوده را مورد ارزیابی قرار داد. همچنین به‌منظور بررسی دقیق‌تر شواهد کانه‌زایی، عملیات نمونه‌برداری و حفر چاله‌های اکتشافی سطحی در نقاط منتخب انجام شده است.
نتایج اولیه آنالیز برخی نمونه‌ها، وجود شواهد ژئوشیمیایی مرتبط با عناصری از جمله طلا را در بخش‌هایی از محدوده نشان داده است. این داده‌ها در کنار شواهد زمین‌شناسی و دگرسانی‌های مشاهده‌شده، مبنای بررسی‌های تکمیلی و طراحی مراحل بعدی اکتشاف قرار گرفته است.
بر اساس نتایج حاصل از مطالعات، ادامه عملیات اکتشافی در بخش‌های هدف، شامل بررسی و توسعه زون‌های دگرسان، حفر ترانشه و پیگیری منشأ و گسترش شواهد کانه‌زایی، به‌عنوان بخشی از برنامه پیشنهادی مطالعاتی محدوده در نظر گرفته شده است.
اجرای این پروژه، نمونه‌ای از توانمندی کاوشگران نیکان زمین در انجام مطالعات یکپارچه اکتشافی و تبدیل داده‌های زمین‌شناسی و ژئوشیمیایی به اطلاعات قابل استفاده برای تصمیم‌گیری در مراحل بعدی اکتشاف است.
پروژه پی‌جویی و ارزیابی ژئوشیمیایی محدوده شمال سیمان زابل
در ادامه پروژه‌های اکتشافی شرکت کاوشگران نیکان زمین، مطالعات و عملیات پی‌جویی مقدماتی محدوده شمال سیمان زابل در شمال زاهدان با هدف شناسایی شواهد کانه‌زایی و ارزیابی پتانسیل معدنی منطقه انجام شده است.
این محدوده با وسعت حدود ۴.۹ کیلومترمربع معادل ۴۹۰ هکتار در محدوده ورقه زمین‌شناسی کوه دوپشتی در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.
عملیات اکتشافی
عملیات دفتری شامل بررسی تمام لایه‌های اطلاعاتی در دسترس (اعم از نقشه‌های زمین‌شناسی 1:250000 و 1:100000، داده‌های ژئوشیمیایی رسوب آبراهه‌ای و کانی سنگین در مقیاس 1:100000، نقشه های ژئوفیزیک 1:250000، پراکندگی اندیس‌های معدنی در اطراف محدوده) معرفی تارگت‌های هر لایه، تلفیق تارگت‌های لایه‌های مختلف و ارائه مناطق امیدبخش نهایی برای کنترل صحرایی، توسط متخصصین و کارشناسان دفتری و صحرایی مجموعه با دقت صورت پذیرفته است. همچنین وضعیت حقوق محدوده و زیرساخت‌های قابل استفاده نیز بررسی شده است. عملیات صحرایی با انجام پیمایش‌های زمین‌شناسی در بخش‌های مختلف محدوده انجام گرفته است. در این مرحله، واحدهای سنگی، رخنمون‌های آتشفشانی و نفوذی، شکستگی‌ها، شواهد دگرسانی و آثار احتمالی کانه‌زایی مورد بررسی قرار گرفت و از نقاط منتخب چند نمونه سنگی برداشت شده است.
زمین‌شناسی و شواهد دگرسانی
در محدوده، واحدهای آندزیت–بازالت، بازالت، آگلومرا، گابرو و دیوریت در کنار واحدهای رسوبی شامل کنگلومرا و بخش‌هایی از واحدهای کربناته و ژیپسی شناسایی شده است. در برخی رخنمون‌های آندزیتی، گابرویی و دیوریتی، دگرسانی کلریتی و آثار اکسیدهای آهن در امتداد شکستگی‌ها مشاهده می‌شود. همچنین در بخش‌هایی از واحدهای رسوبی، پچ‌های سیلیسی همراه با اکسیدهای آهن شناسایی و نمونه‌برداری شده است.
آنالیز نمونه‌های برداشت‌شده برای عناصر مختلف گویای مقادیر قابل توجهی از برخی عناصر فلزی در تعدادی از نمونه‌ها است. بیشترین مقادیر ثبت‌شده شامل عناصر نیکل، مس، کروم و وانادیوم است. ثبت این مقادیر، به‌ویژه برای نیکل و مس، در کنار شرایط زمین‌شناسی و حضور واحدهای نفوذی گابرویی و دیوریتی، از نتایج قابل توجه مرحله پی‌جویی این محدوده محسوب می‌شود و می‌تواند مبنایی برای بررسی‌های تکمیلی و هدف‌گذاری دقیق‌تر در مراحل بعدی اکتشاف باشد.
نتایج حاصل از پیمایش‌های زمین‌شناسی و آنالیزهای ژئوشیمیایی نشان می‌دهد که محدوده شمال سیمان زابل، علاوه بر تنوع واحدهای آتشفشانی و نفوذی، دارای شواهد ژئوشیمیایی قابل توجه برای برخی عناصر از جمله نیکل و مس است.
مطالعات و پی‌جویی اکتشافی محدوده‌های سرجنگل 1 و2
در ادامه مجموعه پروژه‌های اکتشافی شرکت کاوشگران نیکان زمین، عملیات بازدید، بررسی زمین‌شناسی و پی‌جویی معدنی در دو محدوده سرجنگل 1 و 2 در جنوب‌غرب زاهدان انجام شد.
این دو محدوده در فاصله حدود ۵۵ کیلومتری جنوب‌غرب زاهدان و در پهنه زمین‌شناسی ورقه ۱:۱۰۰۰۰۰ کوه دوپشتی واقع شده‌اند. مساحت محدوده‌های سرجنگل 1 و2 به‌ترتیب حدود ۱.۵ و ۵.۷ کیلومترمربع است.
بررسی زمین‌شناسی و پتانسیل کرومیت
در جریان پیمایش‌های صحرایی، مشخص شد بخش قابل توجهی از محدوده را واحدهای افیولیتی و سنگ‌های مافیک و اولترامافیک شامل پریدوتیت، سرپانتینیت و بازالت تشکیل می‌دهند. همچنین واحدهای شیلی، شیستی و ماسه‌سنگی، دایک‌های دیوریتی و رگه‌ها و پچ‌های سیلیسی در بخش‌هایی از محدوده شناسایی شدند. با توجه به حضور واحدهای اولترامافیک و افیولیتی، کرومیت به‌عنوان یکی از اهداف اصلی پی‌جویی معدنی در این محدوده‌ها مورد بررسی قرار گرفت.
شواهد کانه‌زایی و عملیات اکتشافی پیشین
در محدوده سرجنگل 2، آثار فعالیت‌های اکتشافی قبلی به‌صورت ترانشه‌های متعدد در بخش‌های مختلف مشاهده شده است. در یکی از ترانشه‌ها، باقی‌مانده یک عدسی کرومیت با ضخامت تقریبی ۰.۵ متر و طول حدود ۱ متر در کف ترانشه مشاهده شده است. همچنین در برخی مسیرها، قطعات واریزه‌ای کرومیت با عیار ظاهری بالا شناسایی شده است.
در محدوده سرجنگل 1 نیز در بخش شرقی، در یکی از ترانشه‌های حفاری‌شده، پچ‌های کوچک کرومیت در دیواره ترانشه مشاهده و از آن نمونه‌برداری شد. علاوه بر این، تعدادی رگه و رگچه سیلیسی در داخل شیل‌های سبزرنگ شناسایی و از یکی از این زون‌ها نیز نمونه جهت بررسی‌های آزمایشگاهی برداشت شد.
جمع‌بندی
مجموع مطالعات دفتری و صحرایی، شرایط زمین‌شناسی مناسب برای بررسی کانه‌زایی کرومیت را در این دو محدوده نشان می‌دهد. حضور واحدهای مافیک و اولترامافیک، آثار عملیات اکتشافی قبلی و مشاهده شواهد کرومیت در ترانشه‌ها، از جمله مهم‌ترین داده‌های حاصل از مرحله پی‌جویی هستند.
بر همین اساس، نتایج این مرحله می‌تواند مبنای بررسی‌های تکمیلی، نمونه‌برداری سیستماتیک، بررسی دقیق‌تر ترانشه‌ها و ارزیابی پیوستگی و کیفیت زون‌های کرومیت‌دار در مراحل بعدی اکتشاف قرار گیرد.
بر مبنای مطالعات دفتری، بررسی‌های زمین‌شناسی و عملیات صحرایی انجام‌شده و با توجه به شواهد زمین‌شناسی، متالوژنی، دگرسانی و نتایج ژئوشیمیایی حاصل از نمونه‌برداری، محدوده‌های فوق در مرحله اولیه دارای پتانسیل قابل بررسی و پیگیری از منظر اکتشافی تشخیص داده شد. بر همین اساس، اقدامات لازم برای اخذ پروانه اکتشاف محدوده‌ها انجام شده است تا در ادامه، مطالعات اکتشافی با جزئیات و گستره بیشتر دنبال شده و اهداف امیدبخش شناسایی‌شده مورد بررسی تکمیلی قرار گیرند.
توانمندی‌های به‌کارگرفته‌شده در پروژه‌ها
مطالعات زمین‌شناسی و متالوژنی| پی‌جویی و اکتشاف | نمونه‌برداری ژئوشیمیایی | بررسی دگرسانی و کانه‌زایی | تحلیل تصاویر ماهواره‌ای | طراحی مراحل تکمیلی اکتشاف